Schildklierproblemen

Schildklierproblemen komen veel voor en kunnen grote invloed hebben op je energie, stemming en dagelijks leven. Ook onze collega’s Esther Hartsink en Nathalie Maas hebben zelf ervaring met (bij)schildklierproblemen.

In dit artikel leggen we uit wat de schildklier doet, welke klachten kunnen horen bij een trage of snelle schildklier, welke behandelingen en medicijnen er zijn en wat je zelf kunt doen. Esther en Nathalie delen daarnaast hun persoonlijke ervaringen en praktische tips. Vanuit hun unieke positie als patiënt én apotheker/farmaceutisch procesmanager bij Nationale Apotheek vertellen zij hoe zij andere schildklierpatiënten kunnen ondersteunen.

In het kort: wat moet je weten?

• De schildklier is een klein orgaan in je hals dat hormonen (T4 en T3) aanmaakt.

• Deze regelen je stofwisseling, energie, lichaamstemperatuur, hartslag en nog veel meer.

• Bij een te trage schildklier (hypothyreoïdie) kun je klachten krijgen zoals moeheid, gewichtstoename, het snel koud hebben, een droge huid, obstipatie en moeite met concentreren.

• Bij een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) horen vaak klachten als hartkloppingen, afvallen, trillen, onrust, zweten, diarree en slapeloosheid.

• Veelvoorkomende oorzaken zijn de ziekte van Hashimoto (trage schildklier) en de ziekte van Graves (snelle schildklier).

Wat is de schildklier en wat doet hij in je lichaam?

De schildklier is een vlindervormig orgaan aan de voorkant van je hals, net onder je adamsappel. Een gezonde schildklier zie of voel je bijna niet.

De belangrijkste taak van de schildklier is het maken van de hormonen T4 (thyroxine) en T3 (trijoodthyronine). Deze hormonen beïnvloeden onder andere:

• Je stofwisseling (hoe snel je lichaam energie verbruikt)

• Je lichaamstemperatuur

• Je hartslag en bloeddruk

• Je eetlust en de opname en verbranding van voeding

• Je energie en concentratie

• Je mentale welzijn en stemming

Als de schildklier te veel of te weinig hormoon maakt, raken deze processen uit balans. Dat merk je vaak aan allerlei klachten die niet altijd direct aan de schildklier worden gekoppeld.

Hoe werkt de schildklier precies?

De schildklier werkt niet op zichzelf, maar staat onder controle van de hersenen:

1. In de hypothalamus (een deel van de hersenen) wordt in de gaten gehouden hoeveel schildklierhormoon er in het bloed zit.

2. Als er te weinig hormoon is, maakt de hypothalamus het hormoon TRH (thyreotropine releasing hormone).

3. TRH stuurt de hypofyse aan om TSH (schildklier stimulerend hormoon) te produceren.

4. TSH prikkelt de schildklier om T4 en T3 aan te maken.

Zo ontstaat een soort thermostaatfunctie in je lichaam: als er te weinig hormoon is, gaat de schildklier harder werken, en andersom.

Schildklierhormonen zijn onmisbaar voor een normale groei, ontwikkeling en stofwisseling. Daarom kunnen schildklierproblemen zo’n grote invloed hebben op hoe je je voelt.

Hoe herken je schildklierproblemen?

Schildklierproblemen zorgen vaak voor algemene klachten. Dat betekent dat de klachten ook bij veel andere aandoeningen kunnen passen. Daardoor wordt niet altijd meteen aan de schildklier gedacht en kan de diagnose soms laat worden gesteld.

Dat kan zorgen voor twijfel, onzekerheid en frustratie. Toch is het belangrijk om bij langdurige of onverklaarde klachten aan de schildklier te denken en dit met je (huis)arts te bespreken.

Klachten bij een te trage schildklier (hypothyreoïdie)

De medische naam voor een te trage schildklier is hypothyreoïdie. Als je een te trage schildklier hebt, wordt er te weinig hormoon aangemaakt. Klachten die hierbij kunnen horen zijn onder andere:

• Heesheid

• Haarverlies

• Droge huid

• Obstipatie (verstopping)

• Gewichtstoename

• Het snel koud hebben

• Vergeetachtigheid

• Spierpijn en stijfheid

• Moeheid

• Soms hartklachten

Ziekte van Hashimoto

Een veelvoorkomende oorzaak van een trage schildklier is de ziekte van Hashimoto. Dit is een auto-immuunziekte. Het afweersysteem maakt dan antistoffen tegen de eigen schildklier, waardoor deze chronisch ontstoken raakt. Op den duur raakt het schildklierweefsel beschadigd en gaat de schildklier te weinig hormoon produceren.

Klachten bij een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie)

De medische naam voor een te snel werkende schildklier is hyperthyreoïdie. De schildklier maakt dan te veel hormoon. Veelvoorkomende klachten zijn:

• Trillen

• Slapeloosheid

• Klamme of warme huid

• Diarree

• Gewichtsafname (afvallen) ondanks goede eetlust

• Het snel warm hebben

• Prikkelbaarheid of snel geïrriteerd zijn

• Spierzwakte

• Uitgeput gevoel

• Hartkloppingen of andere hartklachten

Ziekte van Graves

Een van de meest voorkomende oorzaken van een snel werkende schildklier is de ziekte van Graves, ook een auto-immuunziekte. Het lichaam maakt dan antistoffen aan die de schildklier prikkelen om te veel hormoon te produceren.

Bij een snel werkende schildklier verbruikt je lichaam veel energie, ook als je niet actief bezig bent. Dat voelt alsof je lichaam continu ‘aan’ staat. Je hartslag kan verhoogd zijn en veel mensen herkennen een blijvende honger terwijl ze toch afvallen.

Onze collega Nathalie, apotheker bij Nationale Apotheek, had zelf niet direct door dat ze de ziekte van Graves had. Ze liep lange tijd met klachten rond, zonder dat deze aan haar schildklier werden gekoppeld. Pas jaren later werd de diagnose gesteld en kon de behandeling worden gestart.

Welke behandelingen en medicijnen zijn er bij schildklierproblemen?

Een schildklieraandoening is vaak een chronische aandoening. Dat betekent dat je meestal langdurig of levenslang medicatie gebruikt. Het bepalen van de juiste dosering is soms een zoektocht. De ideale dosis kan ook in de loop van de tijd veranderen, bijvoorbeeld door:

• Stress

• Ziekte of een griep

• Veranderingen in gewicht

• Zwangerschap of borstvoeding

• Andere medicijnen

Veelgebruikte behandelingen en medicijnen in Nederland zijn:

• Levothyroxine: een medicijn dat het tekort aan schildklierhormoon aanvult bij een trage schildklier.

• Strumazol (werkzame stof: thiamazol): remt de werking van een te snel werkende schildklier.

• Propylthiouracil (PTU): remt, net als Strumazol, een te snel werkende schildklier.

• Radioactief jodium: wordt gebruikt bij een te snel werkende schildklier, de ziekte van Graves, een vergrote schildklier (struma) of als nabehandeling van schildklierkanker.

• Operatie (thyreoïdectomie): een (gedeeltelijke) verwijdering van de schildklier. Dit is een definitieve behandeling, waarna je meestal levenslang schildklierhormoon moet slikken.

Vaak wordt bij een snelle schildklier eerst gekozen voor een tijdelijke behandeling met Strumazol of PTU. Daarna kan alsnog gekozen worden voor een definitieve behandeling, zoals radioactief jodium of een operatie.

Bij Nationale Apotheek begeleiden we veel patiënten met schildkliermedicatie. We controleren onder andere op wisselwerkingen met andere medicijnen, kijken of de dosering veilig is en geven uitleg over het gebruik.

Schildklierproblemen en zwangerschap: waar moet je op letten? 

Een goed ingestelde schildklier is extra belangrijk als je zwanger wilt worden of zwanger bent. In de eerste weken van de zwangerschap is je kindje volledig afhankelijk van jouw schildklierhormoon.

Heb je een schildklieraandoening en ben je zwanger (of wil je dat worden)? Neem dan altijd contact op met je (huis)arts of internist. Vaak is het nodig om:

• Bloed te prikken om je TSH- en FT4-waardes te controleren

• Je dosering levothyroxine te verhogen (vaak met 25–30%)

Bij sommige medicijnen, zoals Strumazol, wordt zwangerschap extra zorgvuldig afgewogen omdat er een risico op aangeboren afwijkingen kan zijn. In Nederland worden vrouwen met een schildklieraandoening vaak vóór of tijdens de zwangerschap overgezet op PTU (propylthiouracil), omdat dit middel minder risico lijkt te geven voor de baby.

Onze collega Nathalie koos er uiteindelijk voor om haar schildklier te laten verwijderen, mede met het oog op haar kinderwens. Met een vaste dosering levothyroxine kon haar schildklierhormoon daarna worden aangevuld. Ze heeft inmiddels drie gezonde kinderen op de wereld gezet. Na haar zwangerschappen blijft het zoeken naar de juiste dosering en ze hoopt snel op een vaste dosis te zitten.

Leven zonder (goed werkende) schildklier  

Een leven met ernstige schildklierproblemen of zonder schildklier heeft impact op je dagelijks functioneren, energie en emoties.

Onze collega Esther had vermoedelijk al langer een snel werkende schildklier. Ze zat altijd vol energie, at de hele dag door maar bleef erg mager en had last van hartkloppingen en een onrustig gevoel. Pas toen er een relatief grote knobbel ontstond, werd er onderzoek gedaan. Ze kreeg de diagnose schildklierkanker en haar schildklier werd verwijderd. Later bleek het gelukkig geen kanker te zijn.

Esther beschrijft dat het verwerken van deze ervaring en het vinden van een nieuwe balans zonder schildklier een dagelijks proces is. Waar je lichaam normaal gesproken zelf de hormoonbalans regelt zonder dat je erover nadenkt, moet dat nu met medicatie worden bijgestuurd. Dat kan betekenen dat je je de ene dag beter voelt dan de andere.

Ook Nathalie geeft aan dat ze veel bewuster bezig is met de processen in haar lichaam dan mensen met een gezonde schildklier. Als ze moe is, vraagt ze zich telkens af: “Komt dit door mijn aandoening of heb ik gewoon slecht geslapen?” De schildklierwaarden en medicatiedosering spelen dan steeds mee in haar gedachten.

Het is goed om te weten dat je hierin niet alleen staat. Naast je arts en internist kunnen ook de apothekers en farmaceutisch medewerkers van Nationale Apotheek met je meedenken over je medicatie.

Waarom wisselen wij jouw schildkliermedicijn niet zomaar?

In Nederland is afgesproken dat bepaalde medicijnen niet zomaar van merk gewisseld mogen worden. Deze staan op de zogenoemde rode lijst van de Leidraad Verantwoord Wisselen Medicijnen.

Schildkliermedicatie, zoals levothyroxine, staat op deze rode lijst. Het is belangrijk dat je zo veel mogelijk hetzelfde merk en dezelfde samenstelling blijft gebruiken, omdat kleine verschillen in opname en dosering al effect kunnen hebben op hoe je je voelt en op je bloedwaarden.

Daarom geldt bij Nationale Apotheek:

• Wij wisselen jouw schildkliermedicijn niet zomaar naar een ander merk.

• Alleen als er sprake is van een landelijk tekort of een andere zwaarwegende reden kan het nodig zijn om (tijdelijk) te wisselen.

• Heb je vragen over een wijziging of merknaam op het etiket? Neem dan altijd contact met ons op. We kijken graag met je mee.

Meer uitleg over het wisselen van medicijnen lees je in ons artikel over verantwoord wisselen van merkgeneesmiddelen.

Controle over jouw situatie: samenwerken met (huis)arts, internist en apotheek

Als je jouw aandoening beter begrijpt, kun je ook actiever meedenken over je behandeling. Meestal maak je samen met je (huis)arts of internist een behandelplan. De apotheek is hier niet altijd direct bij aanwezig, maar speelt wel een belangrijke rol bij:

• Het bewaken van wisselwerkingen tussen medicijnen

• Het letten op doseringen en mogelijke bijwerkingen

• Het niet onnodig wisselen van merk bij schildkliermedicatie

• Het beantwoorden van vragen over gebruik, inname en tijdstippen

Bij Nationale Apotheek kun je jouw medicatie eenvoudig online beheren. In je Nationale Apotheek-account en in de app zie je altijd een actueel medicatieoverzicht. Dat kun je ook meenemen naar afspraken met je (huis)arts of specialist.

Schildklierwaarden meten: TSH, FT4 en FT3

Bij schildklierpatiënten worden regelmatig de schildklierwaarden in het bloed gecontroleerd. In Nederland zijn dit vaak:

• TSH (schildklierstimulerend hormoon) – dit hormoon wordt door de hypofyse gemaakt.

• FT4 (vrij T4) – het vrije, actieve deel van het T4-hormoon.

• Soms ook FT3 (vrij T3) – vooral in specifieke situaties.

De arts vergelijkt jouw waardes met referentiewaarden die horen bij een normale schildklierfunctie. Vallen je waardes daarbuiten, dan wordt samen met jou een plan gemaakt, bijvoorbeeld het aanpassen van de medicatiedosering of het controleren van de inname.

Hoel ang het duurt voordat je weer goed bent ingesteld, verschilt per persoon. Soms zijn je waarden op papier goed, maar voel je je toch niet lekker. Met fijnafstelling van je medicatie kan geprobeerd worden om binnen de goede waardes ook een betere balans in klachten te bereiken.

Onze apothekers bij Nationale Apotheek zijn extra alert op schildklierwaarden als jij toestemming hebt gegeven om deze in te zien. Heb je vragen over de inname of combinatie met andere medicijnen, dan kijken wij graag met je mee.

Bijschildklieren en bijschildklierproblemen

Naast de schildklier heb je ook bijschildklieren: kleine kliertjes die een rol spelen in de calciumhuishouding in je lichaam. Soms raken deze bijschildklieren beschadigd of verwijderd bij een schildklieroperatie.

Bij onze collega Esther bleek na haar operatie dat haar bijschildklieren vrijwel niet meer werkten. Zij heeft hierdoor hypoparathyreoïdie, een aandoening met weer heel andere klachten en aandachtspunten dan haar oorspronkelijke schildklierprobleem.

Wil je hier meer over weten? Lees dan ons artikel over bijschildklierproblemen. 

Schildklierorganisatie Nederland (SchildklierNL)

In Nederland is SchildklierNL de patiëntenorganisatie voor mensen met schildklierproblemen. Zij:

• Delen ervaringen, kennis en betrouwbare informatie

• Organiseren contactmogelijkheden met andere patiënten

• Behartigen de belangen van schildklierpatiënten

• Organiseren jaarlijks de Week van de Schildklier om meer bewustzijn te creëren

Voor meer informatie en advies van ervaringsdeskundigen kun je terecht op de website van SchildkierNL.

Schildklier medicatie bij Nationale Apotheek

Wil jij je schildklier medicatie bestellen bij Nationale Apotheek? Schrijf je in bij Nationale Apotheek en laat je medicijnen makkelijk en snel thuisbezorgen. Vraag jouw (huis)arts om het recept naar ons te sturen.  

Heb je zelf een recept ontvangen? Mail dit dan naar ons. Of upload een foto via je Nationale Apotheek-account om je medicijnen te bestellen.  

Hulp nodig? Neem contact op. Ons team staat voor je klaar.