Wat is eczeem en hoe kun je het behandelen?

Jeuk die maar niet weggaat, een strakke, schrale huid die trekt, krabben in je slaap: als je eczeem hebt, weet je hoe vervelend het kan zijn. Eczeem is een ontstekingsreactie van de huid, waardoor je huid droog, rood of donker verkleurd en schilferig en jeukerig kan worden. Gelukkig kun je er zelf veel aan doen. Met dagelijkse verzorging houd je je huid rustiger, en bij een opvlamming kan de arts een zalf met medicijnen voorschrijven.

Op deze pagina lees je:

• Wat eczeem precies is en hoe je het herkent

• Welke soorten eczeem er zijn

• Wat je zelf kunt doen om je huid rustiger te krijgen

• Welke zalf of crème helpt en hoe je die veilig gebruikt

In het kort: wat moet je weten over eczeem?

• Eczeem is een verzamelnaam voor huidontstekingen. Sommige vormen kunnen langdurig terugkomen; eczeem is niet besmettelijk.

• Dagelijks smeren met een vette, parfumvrije basiszalf is een belangrijke stap.

• Vermijd prikkels waarvan je merkt dat ze jouw klachten verergeren, zoals parfum, agressieve zeep, wol, kou of stress.

• Bij een opvlamming schrijft de arts vaak een zalf met corticosteroïden voor, ook wel ‘hormoonzalf’ genoemd.

Wat is eczeem?

Eczeem is een verzamelnaam voor ontstekingsreacties van je huid. Bij eczeem werkt je huidbarrière minder goed. Die barrière is normaal gesproken een soort beschermlaagje dat vocht binnenhoudt en irriterende stoffen buitenhoudt. Als dat laagje niet goed werkt, droogt je huid sneller uit, reageert hij feller op prikkels en raakt hij makkelijker ontstoken.

Naar schatting hebben zo’n 820.000 Nederlanders een vorm van eczeem. Daarmee hoort het bij de vijf meest voorkomende chronische aandoeningen. Ook bij kinderen komt eczeem vaak voor.

Hoe herken je eczeem?

Eczeem kun je vaak herkennen aan een combinatie van klachten. De huid is droog, jeukt en ziet er geïrriteerd uit. Door veel te krabben kunnen wondjes en korstjes ontstaan, en na verloop van tijd wordt de huid op die plekken dikker en ruwer.

Typische kenmerken zijn:

• Jeuk, deze kan ’s nachts erger worden

• Een droge, ruwe huid

• Roodheid, of op een donkere huid paarsig tot grijsbruine plekken

• Schilfers en kloofjes

• Kleine blaasjes of vochtige plekjes

• Verdikte huid door langdurig krabben

Bij baby’s begint eczeem meestal op de wangen en hoofdhuid. Bij oudere kinderen en volwassenen zit het vaker in de elleboogplooien, knieholtes, in de hals of op de handen.

Verschillende soorten eczeem

Er zijn meerdere vormen van eczeem. Ze kunnen op elkaar lijken, maar de oorzaak en de plek op je lichaam verschillen.

• Constitutioneel (atopisch) eczeem. Zit bij baby’s vaak op de wangen en later meestal in de elleboog- en knieplooien en in de hals. Ontstaat door een erfelijke aanleg en komt vaak samen voor met astma of hooikoorts.

• Contacteczeem. Zit op de huid die in aanraking komt met de stof, vaak op de handen. Ontstaat door contact met bijvoorbeeld nikkel, parfum, latex of schoonmaakmiddelen.

• Seborroïsch eczeem. Zit vooral op de hoofdhuid, in de wenkbrauwen, naast de neus en achter de oren. Ontstaat vermoedelijk door een gist op de huid, in combinatie met talg.

• Dyshidrotisch eczeem. Zit op de handpalmen, vingers en voetzolen, vaak als kleine, jeukende blaasjes. De oorzaak is niet altijd duidelijk; stress of zweten kan soms een trigger zijn.

• Hypostatisch eczeem. Zit op de onderbenen en enkels. Hangt samen met problemen met de afvoer van bloed in de benen, bijvoorbeeld door spataderen.

Constitutioneel eczeem is een veelvoorkomende vorm en begint vaak in de kindertijd.

Wat is de oorzaak van eczeem?

De oorzaak van eczeem verschilt per type. Bij constitutioneel eczeem spelen vaak erfelijke aanleg, een verstoorde huidbarrière en prikkels van buitenaf mee. Eczeem komt vaak in golven: rustige periodes wisselen zich af met opvlammingen waarin je huid heftiger reageert.

Bekende triggers die eczeem kunnen uitlokken of verergeren:

• Droge lucht, kou of juist warmte en zweten

• Stress en slecht slapen

• Geparfumeerde zeep, shampoo en wasmiddel

• Wol of strakke synthetische kleding

• Allergenen of irriterende stoffen die bij jou klachten kunnen verergeren, bijvoorbeeld bepaalde verzorgingsproducten of stoffen waarmee je huid in contact komt

• Veel water en zeep, bijvoorbeeld tijdens je werk in de zorg of horeca

Bij contacteczeem is de oorzaak duidelijker: het ontstaat door direct contact met een bepaalde stof, zoals nikkel in sieraden of een ingrediënt in je verzorgingsproducten. Seborroïsch eczeem hangt samen met een gist die van nature op je huid voorkomt.

Wat kun je zelf doen tegen eczeem?

Bij eczeem is zelf zorgen voor je huid een belangrijke stap. Ook als je zalf met medicijnen krijgt, blijft goede basisverzorging nodig.

Wat je zelf kunt doen:

• Smeer dagelijks met een vette, parfumvrije basiszalf, ook op dagen dat je huid rustig is. Twee keer per dag is een goed uitgangspunt.

• Douche kort en lauw, maximaal 5 tot 10 minuten. Heet water droogt je huid extra uit.

• Gebruik weinig zeep en kies dan voor een milde, parfumvrije variant of een doucheolie.

• Was je kleding parfumvrij en gebruik geen wasverzachter.

• Draag luchtige, katoenen kleding. Wol en synthetische stoffen kunnen prikken en warmte vasthouden.

• Houd je nagels kort en probeer niet te krabben. ’s Nachts kunnen dunne katoenen handschoenen helpen.

• Herken je triggers. Als je merkt dat stress, een bepaald wasmiddel of een sieraad je klachten uitlokt, probeer die dan te vermijden.

Helpt dit niet voldoende, of vlamt je eczeem op? Dan kan een volgende stap in de behandeling nodig zijn.

Welke zalf of crème helpt bij eczeem?

De behandeling van eczeem gebeurt in stappen: eerst een basiszalf en bij een opvlamming eventueel een zalf met medicijnen. Je gebruikt ze meestal naast elkaar, niet in plaats van elkaar.

Basiszalf (indifferente zalf)

Een basiszalf, ook wel indifferente zalf genoemd, is een zalf of crème zonder actieve medicijnen. Hij houdt je huid soepel, beperkt uitdroging en kan jeuk en schilfering verminderen. Basiszalf is een belangrijk onderdeel van je behandeling: je gebruikt hem elke dag, ook als je huid er rustig uitziet.

Er zijn verschillende soorten, van lichte crèmes tot vettere zalven. Hoe droger je huid, hoe vetter het middel meestal mag zijn. Je apotheker kan je helpen met de keuze die bij jouw huid past.

Eczeem zalf met corticosteroïden

Bij een opvlamming schrijft je arts vaak een zalf of crème met corticosteroïden voor. Deze wordt in de volksmond ‘hormoonzalf’ genoemd. Zo’n zalf remt de ontsteking en vermindert roodheid en jeuk.

Corticosteroïden voor de huid worden ingedeeld in vier klassen, van zwak tot zeer sterk:

• Klasse 1, bijvoorbeeld hydrocortison. Dit zijn zwakke corticosteroïden en ze worden vaak gebruikt op dunne, gevoelige huid, zoals in het gezicht, de hals en huidplooien.

• Klasse 2, bijvoorbeeld clobetason of triamcinolon. Deze kunnen worden gebruikt bij matig ernstig eczeem of als klasse 1 niet genoeg helpt.

• Klasse 3, bijvoorbeeld betamethason of mometason. Deze kunnen worden voorgeschreven bij ernstig of hardnekkig eczeem op romp of ledematen. Op dunne huid is extra voorzichtigheid nodig.

• Klasse 4, bijvoorbeeld clobetasol. Dit zijn zeer sterke corticosteroïden. Ze worden alleen voorgeschreven bij ernstige klachten die niet reageren op andere behandelingen, meestal voor korte tijd en onder begeleiding.

Basiszalf en medicijnzalf samen gebruiken

Basiszalf en hormoonzalf vullen elkaar aan. De basiszalf verzorgt je huid, de medicijnzalf remt de ontsteking. Gebruik basiszalf en medicijnzalf niet direct over elkaar heen. Laat er bij voorkeur ongeveer een half uur tussen zitten. Vraag bij twijfel aan je apotheker welke volgorde voor jouw behandeling het handigst is.

Veel mensen zijn huiverig voor hormoonzalf. Die zorg is begrijpelijk, maar juist te weinig of te kort smeren kan ervoor zorgen dat een opvlamming blijft terugkomen. Volg het gebruiksadvies van je arts of apotheker. Soms wordt geadviseerd om bij verbetering minder vaak te smeren of af te bouwen.

Andere behandelingen

Als zalven niet genoeg helpen, kijkt de arts naar aanvullende behandelingen. Deze worden alleen ingezet bij ernstige of hardnekkige klachten:

• Lichttherapie. Je huid wordt in het ziekenhuis blootgesteld aan UV-licht, dat de ontstekingsreactie kan remmen.

• Medicijnen die het afweersysteem beïnvloeden. Deze kunnen bij ernstig eczeem worden ingezet wanneer andere behandelingen onvoldoende helpen. Ze kunnen bijwerkingen geven en worden daarom onder begeleiding van een arts gebruikt.

Deze behandelingen kunnen eczeem meestal niet genezen, maar kunnen de klachten wel onder controle helpen houden. Bij kinderen bestaat de behandeling meestal uit goede huidverzorging en, bij een opvlamming, een zalf met medicijnen. Bij ernstige of moeilijk behandelbare klachten kan de arts verwijzen voor aanvullende behandeling.

Eczeem bij baby's en kinderen

Eczeem komt vaak voor bij baby’s: zo’n 5 tot 10% heeft er last van. Het begint meestal op de wangen en hoofdhuid en breidt zich later soms uit naar de huidplooien. Je herkent het aan rode of donkere, schilferige plekjes, jeuk en soms onrustig slapen of veel huilen.

De aanpak lijkt op die bij volwassenen, maar vraagt extra zorgvuldigheid:

• Smeer je baby dagelijks in met een neutrale, vette crème zonder parfum of kleurstoffen.

• Was kleertjes en beddengoed met een parfumvrij wasmiddel.

• Kies katoenen kleertjes en vermijd wol direct op de huid.

• Bij een opvlamming kan de arts een milde zalf met corticosteroïden voorschrijven.

Denk je dat voeding een rol speelt bij het eczeem van je baby? Pas dan nooit zelf het dieet aan, maar overleg eerst met de arts of het consultatiebureau. Het weglaten van voedingsmiddelen kan tekorten geven, terwijl voeding vaak niet de oorzaak is.

Je eczeemzalf bestellen bij Nationale Apotheek

Wil jij je medicijnen tegen eczeem bestellen bij Nationale Apotheek? Schrijf je in bij Nationale Apotheek en laat je medicijnen makkelijk en snel thuisbezorgen. Vraag je (huis)arts om het recept naar ons te sturen.

Heb je zelf een recept ontvangen? Mail dit dan naar ons of upload een foto via je Nationale Apotheek-account om je medicijnen te bestellen.

Hulp nodig? Neem contact op. Ons team staat voor je klaar.