Opioïden en oxycodon: werking, bijwerkingen en veilig gebruik

Opioïden zijn sterke pijnstillers die worden ingezet bij hevige pijn. Ze komen meestal pas in beeld als lichtere pijnstillers onvoldoende helpen. Oxycodon is één van de bekendste opioïden.  

In dit artikel lees je: 

• Wat opioïden zijn en wanneer ze worden voorgeschreven 

• Wat de bijwerkingen en risico’s zijn 

• Hoe je opioïden veilig gebruikt  

• Wat oxycodon precies is  

• Hoe afhankelijkheid en afbouwen eruitzien 

In het kort: wat moet je weten over opioïden? 

• Opioïden zijn pijnstillers die werken op pijnreceptoren in je zenuwstelsel 

• Ze worden voorgeschreven bij hevige pijn 

• Bekende opioïden zijn oxycodon, morfine, fentanyl, buprenorfine en tramadol 

• Veelvoorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, verstopping, sufheid en duizeligheid 

• Bij langer gebruik raakt het lichaam gewend aan opioïden en kunnen afkickverschijnselen ontstaan  

• Oxycodon is één van de meest gebruikte opioïden in Nederland. 

Wat zijn opioïden? 

Opioïden zijn sterke, morfineachtige pijnstillers voor hevige pijn. Deze pijnstillers worden meestal pas voorgeschreven als andere pijnstillers onvoldoende effect geven of niet geschikt zijn. 

Dat gebeurt bijvoorbeeld bij: 

• Ernstige pijn na een operatie 

• Pijn bij kanker 

• Pijn in de palliatieve fase 

• Kortdurende acute pijn waarbij lichtere pijnstillers tekortschieten 

Bekende voorbeelden van opioïden zijn: 

• Oxycodon 

• Morfine 

• Fentanyl 

• Tramadol 

Goed om te weten: opioïden zijn alleen op recept verkrijgbaar via de apotheek. 

Hoe werken opioïden? 

Opioïden werken op speciale receptoren in de hersenen en het ruggenmerg. Dit zijn de plekken waar pijnsignalen worden verwerkt. De werkzame stof bindt zich aan deze receptoren, waardoor pijnprikkels minder sterk doorkomen. De pijn verdwijnt niet altijd volledig, maar voelt vaak beter te verdragen. 

Bijwerkingen van opioïden 

Bijwerkingen komen vooral voor in de eerste dagen of na een verhoging van de dosering. 

De meest voorkomende klachten zijn: 

• Misselijkheid en braken 

• Verstopping (obstipatie) 

• Sufheid en slaperigheid 

• Duizeligheid  

• Verminderde concentratie 

Neem direct contact op met een arts of bel 112 bij ernstige klachten zoals: 

• Een heel trage ademhaling 

• Moeilijk wakker worden 

• Plotselinge verwardheid 

• Zwelling van gezicht of keel 

• Ernstige benauwdheid 

Alcohol, slaapmiddelen en kalmeringsmiddelen versterken het versuffende effect van opioïden. Dat vergroot het risico op gevaarlijke ademhalingsproblemen. 

Hoe gebruik je opioïden veilig? 

Veilig gebruik begint met een duidelijk schema van je arts of apotheker. 

Belangrijke regels zijn: 

• Neem opioïden precies volgens voorschrift 

• Verhoog de dosis nooit zelf 

• Stop niet abrupt na langer gebruik 

• Bespreek alcohol en andere medicijnen altijd vooraf 

• Rijd geen auto als je suf of duizelig bent 

Gebruik je opioïden langer dan enkele dagen? Dan bouw je meestal stap voor stap af. Dat helpt om afkickverschijnselen te beperken. 

Wat is oxycodon? 

Oxycodon is één van de bekendste opioïden en bestaat als: 

• Tablet 

• Capsule 

• Drank 

• Injectie of infuus 

Hoe werkt oxycodon? 

Oxycodon werkt op dezelfde pijnreceptoren als andere opioïden. Daardoor komen pijnsignalen minder sterk door naar de hersenen. 

Artsen gebruiken oxycodon vooral bij pijn die voortdurend aanwezig is of regelmatig terugkomt. Welke dosering je krijgt, hangt af van je situatie, leeftijd en andere medicijnen. 

Hoe snel werkt oxycodon? 

Hoe snel en hoe lang oxycodon werkt, hangt ervan af of je kortwerkende of langwerkende oxycodon krijgt voorgeschreven.  

Kortwerkende oxycodon: 

• Werkt meestal binnen een uur 

• Geeft vier tot zes uur pijnstilling 

• Wordt vaak gebruikt bij pieken in pijn, bijvoorbeeld rond bewegen na een operatie 

Langwerkende oxycodon: 

• Geeft geleidelijke afgifte over ongeveer twaalf uur 

• Zorgt voor een stabiel pijnniveau 

• Slik je meestal twee keer per dag op vaste tijden, bijvoorbeeld ’s ochtends en ’s avonds 

Bijwerkingen van oxycodon 

De bijwerkingen van oxycodon lijken sterk op die van andere opioïden. Vooral verstopping en sufheid komen vaak voor.  

Neem direct contact op met een arts bij ernstige sufheid, verwardheid of ademhalingsproblemen. 

Hoe lang mag je oxycodon gebruiken? 

Bij acute pijn geldt meestal: zo kort mogelijk. Na een operatie bouw je oxycodon binnen enkele dagen tot weken weer af.  

Bij kanker of palliatieve zorg kan langduriger gebruik nodig zijn. Ook dan controleert de arts regelmatig: 

• Hoeveel pijn je hebt 

• Welke bijwerkingen optreden 

• Of de dosering nog passend is 

Wanneer is er sprake van afhankelijkheid of verslaving aan oxycodon? 

Bij langer gebruik raakt het lichaam gewend aan oxycodon. Dat heet lichamelijke afhankelijkheid. 

Typische ontwenningsklachten zijn: 

• Zweten 

• Onrust 

• Slecht slapen 

• Buikpijn of diarree 

• Een grieperig gevoel 

Verslaving gaat verder dan lichamelijke afhankelijkheid. Daarbij ontstaat ook controleverlies, bijvoorbeeld: 

• Eerder innemen dan afgesproken 

• Steeds meer nodig hebben 

• Blijven gebruiken ondanks problemen 

Oxycodon versus andere opioïden 

Oxycodon lijkt veel op andere opioïden, zoals morfine en tramadol, maar er zijn ook belangrijke verschillen. Bij de keuze tussen deze middelen kijkt de arts welke pijnstiller het beste bij jou en jouw situatie past. 

Belangrijke verschillen tussen oxycodon, morfine en tramadol: 

Sterkte 

• Morfine en oxycodon zijn sterke opioïden voor hevige pijn 

• Tramadol is een minder sterke opioïde en wordt vaak gebruikt bij matige tot matig-ernstige pijn 

Wanneer toegepast 

• Morfine en oxycodon worden vaak gebruikt bij zeer hevige pijn, bijvoorbeeld na een operatie of bij kanker 

• Tramadol wordt soms gebruikt als tussenstap als paracetamol en ontstekingsremmers (NSAID’s) niet genoeg helpen 

Vorm en werking 

• Oxycodon is verkrijgbaar als kortwerkende en langwerkende tabletten/capsules 

• Morfine is vaak beschikbaar als tablet, drank of infuus (in het ziekenhuis) 

• Tramadol is er meestal als capsule, tablet of druppels 

Risico’s 

• Alle drie geven kans op bijwerkingen (zoals misselijkheid, sufheid, obstipatie) en afhankelijkheid bij langer gebruik 

• Bij de sterkere middelen (oxycodon, morfine) is de kans op ernstige bijwerkingen, zoals een trage ademhaling, groter dan bij tramadol 

Tramadol is dus ook een opioïd, maar meestal minder sterk dan morfine en oxycodon. Toch geeft ook tramadol risico op bijwerkingen en afhankelijkheid. Daarom kiest de arts meestal één opioïde tegelijk. Meerdere zware pijnstillers naast elkaar verhogen de kans op problemen.  

Na een operatie gebruiken ziekenhuizen vaak een combinatie van: 

• Paracetamol 

• Soms een ontstekingsremmer (NSAID) 

• Een sterk middel zoals oxycodon, liefst kortdurend 

Pijnstillers bestellen bij Nationale Apotheek  

Wil jij je pijnstillers bestellen bij Nationale Apotheek? Schrijf je in bij Nationale Apotheek en laat je medicijnen makkelijk en snel thuisbezorgen. Vraag jouw (huis)arts om het recept naar ons te sturen.    

Heb je zelf een recept ontvangen? Mail dit dan naar ons. Of upload een foto via je Nationale Apotheek-account om je medicijnen te bestellen.    

Hulp nodig? Neem contact op. Ons team staat voor je klaar.