Paracetamol en pijnstillers: dosering en werking

Heb je pijn of koorts en denk je aan een pijnstiller? Paracetamol is dan meestal de eerste keuze. Blijft de pijn of in andere situaties, dan is kortdurend gebruik van een NSAID zoals ibuprofen of naproxen een volgende stap. Deze middelen werken ook bij het verminderen van een ontsteking, maar geven ook meer kans op bijwerkingen. De zwaarste pijnstillers zijn opioïden; die krijg je alleen op recept.

In dit artikel lees je: 

• Welke pijnstillers er zijn 

• Wanneer je start met paracetamol en wanneer een andere pijnstiller beter past 

• Hoeveel paracetamol per dag veilig is en hoe lang je dit gebruikt 

• Hoe ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s) werken 

• Welke combinaties wel en niet mogen 

In het kort: wat moet je weten over paracetamol en pijnstillers? 

• Paracetamol is eerste keus pijnstilling bij de meeste soorten pijn en koorts 

• Volg de bijsluiter en ga nooit over de maximale hoeveelheid per 24 uur 

• NSAID’s werken ontstekingsremmend, maar geven meer kans op bijwerkingen 

• Gebruik nooit twee NSAID’s tegelijk 

• Opioïden zijn de meest sterke pijnstillers en zijn daarom alleen op recept verkrijgbaar 

• Een sterkere pijnstiller is niet automatisch beter 

Wat is de sterkste pijnstiller? 

Pijnstillers zijn medicijnen die pijn verminderen. Er zijn verschillende sterktes, waarvan paracetamol de eerste keus is en opioïden de meest sterke pijnstiller is.  

Grofweg zijn er drie niveaus pijnstillers: 

• Paracetamol: is een veilige, veelgebruikte pijnstiller en verlaagt koorts. Paracetamol is vaak de eerste keuze bij pijn en helpt ook bij spierpijn. 

• NSAID's: zijn ontstekingsremmende pijnstillers. Geven echter meer kans op maag-, nier- en hartproblemen. Voorbeelden zijn ibuprofen, naproxen en diclofenac.  

• Opioïden: zijn de meest zware pijnstillers. Zijn zeer sterk en werken verdovend. Worden voorgeschreven bij hevige (acute of chronische) pijn en krijg je alleen op recept. Voorbeelden zijn tramadol, morfine en oxycodon.  

De sterkste pijnstiller is niet automatisch de beste keuze. Daarom kies je niet voor de sterkst mogelijke, maar de laagst werkzame pijnstiller die bij jouw situatie past.  

Hoe werkt paracetamol? 

Paracetamol beïnvloedt het pijn- en koortscentrum in de hersenen. Daardoor voel je minder pijn en daalt eventuele koorts. Paracetamol werkt niet ontstekingsremmend en heeft ook geen bloedverdunnend effect. 

Hoe lang werkt paracetamol?  

Paracetamol werkt meestal binnen een half uur en is enkele uren werkzaam. Neem paracetamol op vaste tijden en volgens de bijsluiter, zodat je binnen de veilige dagdosis blijft. De maximale dosis per 24 uur hangt af van leeftijd, gewicht en gezondheid. 

Belangrijk: 

• Houd altijd het voorgeschreven aantal uren tussen twee innamemomenten aan 

• Ga nooit over de maximale dagdosis heen, ook niet als de pijn aanhoudt 

• Geef kinderen paracetamol volgens dosering op gewicht of leeftijd 

• Overleg met arts of apotheek bij zwangerschap of lever- of nierziekte 

Paracetamol gebruik je meestal drie tot vijf dagen achter elkaar om koorts of pijn te verlichten. Heb je het langer nodig, overleg dan met je (huis)arts. 

Is paracetamol slecht?

Bij juist gebruik is paracetamol veilig en geeft weinig bijwerkingen. Daarom is paracetamol de eerste-keus pijnstiller. Risico ontstaat pas bij overdosering of bij langdurig gebruik van hoge doseringen. Vooral de lever kan dan beschadigd raken. 

Let op alarmsignalen na (mogelijk) te veel paracetamol: 

• Hevige misselijkheid of braken 

• Een gele kleur van huid of oogwit (geelzucht) 

• Extreme vermoeidheid na een hoge dosis 

Herken je deze klachten of heb je te veel ingenomen? Neem dan direct contact op met een arts of de huisartsenpost. 

Speciale vormen van paracetamol: coffeïne en codeïne 

Soms zitten er extra stoffen in paracetamol: 

• Paracetamol met coffeïne: coffeïne versterkt de werking licht. Het kan echter ook bijwerkingen geven zoals slapeloosheid, hartkloppingen en onrust. 

• Paracetamol met codeïne: wordt gebruikt bij zwaardere pijn, meestal op recept. Codeïne kan sufheid, misselijkheid en verstopping geven en heeft risico op gewenning. Gebruik alleen zoals voorgeschreven. 

 
Over het algemeen wordt het gebruik hiervan afgeraden. Dit heeft een paar belangrijke redenen:

• De toegevoegde waarde is onzeker

• De kans op bijwerkingen is groter

• De dosis is niet goed per persoon in te stellen

NSAID’s: ibuprofen, naproxen en diclofenac

Ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac verminderen pijn, koorts én ontsteking. Ze komen meestal pas in beeld als paracetamol niet genoeg helpt. Dit komt doordat NSAID’s meer risico geven op bijwerkingen dan paracetamol. 

De drie belangrijkste NSAID’s verschillen in werking en gebruik: 

• Ibuprofen: werkt vaak binnen een half uur. Neem in tijdens het eten of met melk om maagklachten te beperken. Gebruik ibuprofen zo kort en laag gedoseerd mogelijk. 

• Naproxen: werkt meestal binnen een uur en houdt langer aan dan ibuprofen. Hierdoor hoef je het minder vaak te gebruiken. Hogere doseringen (zoals 500 mg) gebruik je alleen in overleg met een arts. 

• Diclofenac: werkt vergelijkbaar met ibuprofen en naproxen, maar is alleen op recept verkrijgbaar. 

NSAID’s geven meer kans op bijwerkingen dan paracetamol, zoals: 

• Maagklachten, maagbloeding of een maagzweer 

• Verslechtering van de nierfunctie 

• Verhoogd risico op hart- en vaatproblemen bij bepaalde groepen 

Goed om te weten: bij verhoogd risico wordt vaak een maagbeschermer aanbevolen. 

Algemeen advies bij NSAID's

• Neem in tijdens het eten of met melk om maagklachten te beperken

• Gebruik zo kort en laag gedoseerd mogelijk

• Hogere doseringen (zoals 500 mg) gebruik je alleen in overleg met een arts

Pijnstillers combineren: paracetamol en NSAID’s 

Als paracetamol niet voldoende werkt, mag je dit combineren met één ontstekingsremmende pijnstiller, zoals ibuprofen of naproxen. Deze combinatie geeft vaak extra pijnstilling, terwijl je de NSAID in een zo laag mogelijke dosering gebruikt. 

Belangrijk: houd altijd de maximale dagdosis en minimale tijd tussen innames strikt aan. 

Gebruik nooit twee ontstekingsremmende pijnstillers tegelijk. Het risico op maag- en nierproblemen kan dan stijgen, terwijl de extra pijnstilling beperkt is.  

Sterke pijnstillers op recept, zoals tramadol of oxycodon, vallen buiten deze adviezen. Gebruik en combinaties daarvan spreek je altijd af met je arts. 

Paracetamol en alcohol 

Alcohol en paracetamol samen geven bij incidenteel en beperkt gebruik meestal geen problemen. Drink je regelmatig of veel alcohol? Dan raakt je lever zwaarder belast en neemt het risico toe. Vermijd alcohol bij gebruik van paracetamol als je twijfelt en overleg bij structureel gebruik met je arts. 

Welke pijnstiller bij welke soort pijn? 

Bij de meeste soorten pijn begin je met paracetamol. Als dit onvoldoende helpt, kan tijdelijk een NSAID worden toegevoegd. 

• Spierpijn, rugpijn of artrose 
  Start met paracetamol. Blijft de pijn hinderlijk, dan kan een NSAID verlichting bieden. 

• Menstruatiepijn 
  Paracetamol helpt vaak. Omdat er sprake is van een ontstekingsproces, werkt een NSAID soms beter.  

• Kiespijn of tandpijn 
  Paracetamol is eerste keus. Een NSAID kan extra verlichting geven bij ontsteking. Blijft de pijn, ga dan naar de tandarts. 

• Zenuwpijn 
  Voelt vaak brandend, tintelend of schietend. Gewone pijnstillers werken meestal onvoldoende. Hiervoor zijn andere pijnstillers nodig via de huisarts. 

• Pijnstillers bij bloedverdunners 
  Paracetamol is meestal de veiligste keuze. NSAID’s verhogen de kans op bloedingen en gebruik je alleen in overleg met een arts. 

Belangrijk: gebruik NSAID's altijd kortdurend! 

Wanneer naar de huisarts of spoed bij gebruik pijnstillers?

 Neem contact op met je huisarts als: 

• Je langer dan enkele dagen tot weken pijn hebt 

• Je steeds hogere doseringen nodig hebt 

• Je meerdere pijnstillers tegelijk nodig hebt 

• Je andere aandoeningen hebt of veel medicijnen gebruikt 

Zoek direct medische hulp (huisartsenpost of spoed) bij: 

• Hevige of aanhoudende maagpijn of zwarte ontlasting 

• Geelzucht, misselijkheid of braken na hoge doseringen paracetamol 

• Benauwdheid, zwelling of allergische reacties 

• Plotselinge, zeer heftige hoofdpijn of neurologische klachten 

Ben je zwanger, ouder, heb je een chronische ziekte of gebruik je veel medicijnen, bel dan bij twijfel altijd je huisarts of apotheek. 

Pijnstillers bestellen bij Nationale Apotheek  

Wil jij je pijnstillers bestellen bij Nationale Apotheek? Schrijf je in bij Nationale Apotheek en laat je medicijnen makkelijk en snel thuisbezorgen. Vraag jouw (huis)arts om het recept naar ons te sturen.    

Heb je zelf een recept ontvangen? Mail dit dan naar ons. Of upload een foto via je Nationale Apotheek-account om je medicijnen te bestellen.    

Hulp nodig? Neem contact op. Ons team staat voor je klaar.