Antidepressiva: werking, bijwerkingen en afbouwen

Iedereen voelt zich wel eens een dagje somber. Maar bij een depressie houdt dit sombere gevoel langer aan en kosten dagelijkse dingen veel energie. Je beleeft dan weinig plezier aan de dingen die je normaal gesproken leuk vindt. Antidepressiva zijn medicijnen die helpen om deze klachten te verminderen, waardoor je je stap voor stap weer beter gaat voelen.

In dit artikel lees je:

• Wat antidepressiva zijn en hoe ze werken

• Welke verschillende soorten er zijn

• Met welke bijwerkingen je rekening moet houden

• Hoe je deze medicijnen veilig afbouwt

In het kort: wat moet je weten?

• Antidepressiva helpen om sombere gevoelens te verminderen en je stemming te verbeteren.

• Ze herstellen de balans tussen belangrijke stoffen in je hersenen.

• Je merkt het effect meestal pas na 4 tot 6 weken, terwijl bijwerkingen juist al snel in het begin kunnen optreden.

• Stop nooit zomaar met antidepressiva; doe dit altijd langzaam en in overleg met je arts om ontwenningsverschijnselen te voorkomen.

Wat zijn antidepressiva?   

Antidepressiva zijn medicijnen tegen een depressie. Ze herstellen de balans tussen bepaalde stoffen in je hersenen, zoals serotonine, noradrenaline en dopamine. Deze stoffen (neurotransmitters) beïnvloeden hoe je je voelt en denkt. Als deze stoffen weer in evenwicht zijn, voel je je minder somber en krijg je weer meer energie.

Artsen schrijven antidepressiva soms ook voor bij angstklachten, een dwangstoornis of chronische zenuwpijn.

Wanneer krijg je antidepressiva?

Of je antidepressiva krijgt voorgeschreven, hangt af van hoe erg je klachten zijn. Een behandeling is er daarnaast altijd op gericht om je klachten te verminderen en te zorgen dat deze niet terugkomen.

Bij een depressie helpt vaak een combinatie van gesprekken met een psycholoog (cognitieve gedragstherapie) en antidepressiva. Samen met je arts bespreek je welke aanpak het beste bij jouw situatie past.

Wat is een depressie? 

Een depressie is een sombere stemming die lang duurt. Veel mensen krijgen hier wel eens mee te maken. Je voelt je dan het grootste gedeelte van de dag somber. Deze gevoelens duren minstens twee weken. Vaak voel je je ook leeg en moe, en heb je last van negatieve gedachten.

Een depressie kan mild, matig of ernstig zijn. Het heeft vaak grote gevolgen voor je werk, je relaties en je dagelijkse leven.

Wat zijn de symptomen van een depressie?

De klachten verschillen per persoon. Veelvoorkomende symptomen zijn:

• Je voelt je steeds somber of leeg

• Je bent erg moe en hebt geen energie

• Je hebt minder plezier in je hobby's en activiteiten

• Je kunt je moeilijk concentreren en vergeet dingen snel

• Je voelt je schuldig of waardeloos

• Je bent erg onrustig of juist heel traag

• Je slaapt slecht (te veel of juist te weinig)

• Je eetlust verandert, waardoor je zwaarder of juist lichter wordt

• Je denkt aan de dood of aan zelfdoding

Hoe wordt een depressie vastgesteld?

Een arts of psychiater stelt vast of je een depressie hebt. Dit doet de arts via een uitgebreid gesprek en een vragenlijst. Er is geen lichamelijk onderzoek, zoals een bloedtest, waarmee een depressie kan worden aangetoond. Soms wordt extra onderzoek gedaan om te controleren of een lichamelijke ziekte de oorzaak is van je depressieve gevoelens.  

Hoe werken antidepressiva? 

Antidepressiva herstellen de balans tussen bepaalde stoffen in je hersenen. Dit zijn stoffen zoals serotonine, noradrenaline en dopamine. We noemen deze stoffen ook wel neurotransmitters. Ze zorgen ervoor dat je zenuwcellen met elkaar communiceren. Zo beïnvloeden ze hoe je je voelt en denkt.

Welke rol spelen serotonine, dopamine en noradrenaline?

Elke stof heeft een eigen taak:

• Serotonine: bepaalt hoe je je voelt, hoe je slaapt en welke emoties je hebt.

• Dopamine: zorgt voor motivatie, plezier en een tevreden gevoel.

• Noradrenaline: maakt je alert, helpt je concentreren en bereidt je lichaam voor op actie (de 'vecht-of-vlucht'-reactie).

Bij een depressie is de balans tussen deze drie stoffen vaak verstoord. Antidepressiva herstellen dit evenwicht. Daardoor verbetert je stemming en voel je je minder somber.

Welke soorten antidepressiva zijn er? 

Welk type antidepressivum je krijgt, hangt af van jouw specifieke klachten. Dit zijn de meest gebruikte soorten antidepressiva:

• SSRI's (selectieve serotonine-heropnameremmers): remmen de heropname van serotonine. Hierdoor blijft er meer serotonine beschikbaar in de ruimte tussen je zenuwcellen. Voorbeelden zijn:

  • Citalopram

  • Fluoxetine

  • Fluvoxamine

  • Paroxetine

  • Sertraline

  • Dapoxetine

  • Escitalopram

• TCA's (tricyclische antidepressiva): regelen de hoeveelheid serotonine en noradrenaline in je hersenen. Noradrenaline heeft net als serotonine invloed op je stemming en emoties. Als je deze medicijnen slikt, verbetert je stemming en voel je je minder somber. Voorbeelden zijn:

  • Amitriptyline

  • Nortriptyline

  • Clomipramine

• SNRI's (serotonine-noradrenaline-heropnameremmers): lijken op SSRI's. Ze helpen tegen somberheid en verbeteren je stemming. Artsen schrijven deze middelen soms ook voor bij lichamelijke klachten, zoals pijn. Voorbeelden zijn:

  • Venlafaxine

  • Duloxetine

• Mirtazapine en trazodon: hebben invloed op de beschikbaarheid van serotonine en noradrenaline in de hersenen. Ze kunnen je wel erg slaperig maken. Daarom helpen ze goed als je moeilijk in slaap valt. Je voelt je minder somber, slaapt beter en krijgt overdag meer energie.

• Andere middelen: soms helpt een gewoon antidepressivum niet goed genoeg. Dan voegt de arts een ander medicijn toe, zoals lithium of een atypisch antipsychoticum.

Wat zijn de bijwerkingen van antidepressiva? 

Net als andere medicijnen kunnen antidepressiva bijwerkingen hebben. Welke bijwerkingen je krijgt en hoe vaak ze voorkomen, verschilt per medicijn.

Veelvoorkomende bijwerkingen zijn:

• Misselijkheid

• Een droge mond

• Minder zin in seks, problemen met een erectie of moeite met klaarkomen

• Slaperigheid of juist moeite met slapen

• Vermoeidheid

• Een zenuwachtig gevoel of angstig gevoel

• Trillen

Gebruik je naast antidepressiva ook andere medicijnen? Dan is het goed om alert te zijn op mogelijke wisselwerkingen tussen medicijnen.

Goed om te weten: soms is het lastig om te zien of iets een bijwerking is, of een klacht die hoort bij je depressie.

Zijn antidepressiva verslavend?   

Je gebruikt antidepressiva als tijdelijk hulpmiddel bij je klachten. Je raakt er niet echt aan verslaafd. Wel kan je lichaam aan de medicijnen wennen. Daarom bespreekt je arts vaak al bij de start wanneer je weer kunt stoppen. De ene persoon gebruikt ze ongeveer zes maanden, de andere één tot twee jaar. Zo slik je de medicijnen nooit langer dan nodig is.

Gebruik je antidepressiva langere tijd of slik je meerdere medicijnen tegelijk? Dan kan het helpen om samen met je arts of apotheker te kijken of je medicijnen nog goed bij je passen. Lees meer over medicatiebeoordeling.

Antidepressiva afbouwen 

Stop nooit zomaar met antidepressiva. Bouw de medicijnen altijd langzaam af, samen met je arts. Als je te snel stopt, kun je last krijgen van ontwenningsverschijnselen.

Mogelijke ontwenningsverschijnselen zijn:

• Duizeligheid

• Hoofdpijn

• Snel boos of geïrriteerd zijn (prikkelbaarheid)

• Problemen met slapen

• Klachten die lijken op griep

Samen met je arts maak je een schema om de medicijnen af te bouwen. Dit schema past bij jouw medicijn en hoe lang je het hebt gebruikt.

Antidepressiva bestellen bij Nationale Apotheek 

Wil jij je antidepressiva bestellen bij Nationale Apotheek? Schrijf je in bij Nationale Apotheek en laat je medicijnen makkelijk en snel thuisbezorgen. Vraag jouw (huis)arts om het recept naar ons te sturen.  

Heb je zelf een recept ontvangen? Mail dit dan naar ons. Of upload een foto via je Nationale Apotheek-account om je medicijnen te bestellen.  

Hulp nodig? Neem contact op. Ons team staat voor je klaar.